تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

تاریخ پیدایش تعزیه به صورت دقیق پیدا نیست، برخى با باور به ایرانى بودن این نمایش آیینى، پاگیرى آن را به ایران پیش از اسلام به پیشینه سه هزار ساله سوگوارى بر مرگ پهلوان مظلوم داستانهاى ملى ایران نسبت داده و این آیین را مایه و زمینه ساز شکل‏گیرى آن دانسته‏اند، و برخى دیگر با استناد به گزارشهایى پیداى آن مشخصا از ایران بعد از اسلام و مستقیما از ماجراى کربلا و شهادت امام حسین (ع) و یارانش مى‏دانند.

سوگوارى براى شهیدان کربلا از سوى دوستداران آل على (ع) در عراق، ایران و برخى از مناطق شیعه نشین دیگر انجام مى‏گرفت، چنانکه ابوحنیفه دینورى، ادیب، دانشمند و تاریخ نگار عرب، در کتاب خود ـ اخبار الطوال ـ از سوگوارى براى خاندان على (ع) به روزگار امویان خبر مى‏دهد . اما شکل رسمى و آشکار این سوگوارى، به روایت ابن اثیر، براى نخستین بار به روزگار حکمرانى دودمان ایرانى مذهب آل بویه صورت گرفت؛ و آن چنان بود که معز الدوله احمد ابن بویه در دهم محرم سال ۳۵۲ ق «در بغداد به مردم دستور داد که براى حسین بن على دکانهایشان را ببندند و بازارها را تعطیل کنند و خرید و فروش نکنند و نوحه بخوانند و جامه‏هاى سیاه بپوشند ومردم چنین کنند…» .

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

 تعزیه، در لغت به معنى سوگوارى [تعزیت‏]، برپاى داشتن یادبود عزیزان از دست رفته، تسلیت، امر کردن به صبر، و پرسیدن از خویشان مرده است؛ ولى در اصطلاح، به گونه‏اى از نمایش مذهبى منظوم گفته مى‏شود که در آن عده‏اى اهل ذوق و کار آشنا در مناسبتهاى مذهبى و به صورت غالب، در جریان سوگواریهاى ماه محرم براى باشکوه‏تر نشان دادن آن مراسم و یا به نیت آمرزیده شدن مردگان، آرزوى بهره‏مندى از شفاعت اولیاى خدا به روز رستخیز، بازیافت تندرستى، و یا براى نشان دادن ارادت و اخلاص فزون از اندازه به اولیا ـ به ویژه اهل بیت پیامبر علیهم السلام، با رعایت آداب و رسوم و تمهیدهایى خاص و نیز بهره‏گیرى از ابزارها و نواها و گاه نقوش زنده برخى از موضوعات مذهبى و تاریخى مربوط به اهل بیت ـ به ویژه واقعه کربلا را پیش چشم بینندگان بازآفرینند.

ناصر فاضل - تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

مروری بر تاریخچه تعزیه خوانی در آذربایجان:

مرثیه سرایی و تعزیه خوانی در تاریخ آذربایجان از قدمتی بسیار برخوردار است. ترکان در قدیم، ماتم را «یوغ» و سوگ سرود را «آغی» می گفتند. آنان حتی علاوه بر مرثیه سرایی در سوگ عزیزان از دست رفته خود، گاه در رثای برخی از حیوانات اهلی نجیب و وفادار چون اسب نیز، قطعاتی سوزناک و مرثیه گونه می سروده اند.

این مراثی اغلب در قالب «مانی» (بایاتی و دو بیتی ترکی آذری در هفت هجا) سروده می شد. در بین قبایل بسیار دیرینه ی ترک، نوع دیگری از مرثیه بود که به آن «ساغور» می گفتند و آن را در ماتم جوانمردان، پهلوانان، سخاوتمندان، پیران قبایل و… به همراه ناله ی «قوپوز» (ساز) با آهنگهای غم انگیزی می خواندند.

از دوره صفویه در آذربایجان و برخی مناطق شیعه نشین همچون عراق که ترکهای شیعی مذهب در آنها ساکن بودند – مرثیه سرایی و تعزیه خوانی به زبان ترکی، به مراثی و مصایب اهل بیت عصمت و طهارت – علیهم السلام – منحصر شد و توجه شاعران و نوحه سرایان شیعه، بیش از هر چیزی، به حادثه خونین و جانگداز از کربلا و شهادت مظلومانه سالار شهیدان، امام حسین – علیه السلام – و یارانش معطوف گشت. از آن پس، توجه به مرثیه سرایی در تاریخ ادبیات آذربایجان به مراتب بیش از دیگر انواع شعر بوده است. حماسه حسینی قسمت اعظم ادبیات کلاسیک – نظم و نثر – ترکی آذری را به خود اختصاص داده است. شاعران دلسوخته اهل بیت پیامبر «ص» در گستره عظیم زبان ترکی آذری – ایران، عراق، آذربایجان، قفقاز، ترکیه و… – در ماتم عظمای سیدالشهدا اشعاری جانسوز سروده، دیوانها پرداخته اند و حماسه ها ساخته اند!… صدها دفتر و دیوان عاشورایی که امروز از انبوه این شاعران آل عبا در دست داریم شاهد این مدعاست.

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92
ملا محمد فضولی بغدادی
، بزرگترین شاعر عارف ترک زبان (متوفی به سال ۹۹۷ ه.ق و مدفون در کربلا) در تاریخ آذربایجان، نخستین شاعر شیعی است که در مدح و رثای چهارده معصوم «ع» مراثی و مدایح ماندگار و پرسوز و گداز بسیار سروده است. او علاوه بر اشعار زیادی که در قالبهای مختلف شعری در این مورد سروده، کتاب معروف خود «حدیقه السعداء» را به نظم و نثر مسجع ترکی آذری در ده باب تألیف کرد که بخش اعظم آن، به واقعه کربلا اختصاص یافته است. فضولی در مقدمه این کتاب، در بیان سبب تألیف آن می نویسد:

«… در ایام محرم و عزاداری، شیعیان ترک زبان در کربلا جمع می شوند به عزاداری می پردازند. آنان به اشعار و مراثی عربی و فارسی گوش می کنند و می گویند، اما معانی و مفاهیم آنها را خوب درنمی یابند. من تصمیم گرفتم که کتابی را به نظم و نثر ترکی در مصایب حضرت سیدالشهدا بنویسم تا آنان نیز این کتاب را در این ایام و مراسم بخوانند و عزاداری نمایند.»

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

این کتاب یکی از مهمترین گنجینه های ادبی و مذهبی شیعی به زبان ترکی است که بارها در ایران و آذربایجان به چاپ رسیده است و هنوز هیچ کتابی را در سرتاسر قلمرو زبان ترکی، یارای برابری با آن نیست.

فضولی در دیوان ترکی خود نیز اشعاری در نثار و رثای اهل بیت «ع» سروده است، بویژه ترکیب بندی بسیار زیبا و آکنده از اندوه و حماسه و خیال و هنر و حسرت، در خصوص حلول ماه غم انگیز محرم و آغاز سوگواری حسینی دارد که کم نظیر است. چند بیت از آن ترکیب بند را همراه با ترجمه اش می آوریم:

تدبیر قتل آل عبا قیلدین ای فلک!

فکر غلط، خیال خطا قیلدین ای فلک!

برق سحاب حادثه دن تیغلر چکیب

بیر بیر حواله ی شهدا قیلدین ای فلک!

بیر رحم قیلما دین جگری قان اولانلارا

غربتده روزگاری پریشان اولانلارا!

– ای فلک! در قتل آل عبا، چه تدبیر باطلی کردی!

چه اندیشه ی غلط و خیال خطایی کردی!

از برق سحاب حادثه ها، خنجر آختی

و بر یک یک شهدا نواختی… ای فلک!

هیچ رحمی بر دلهای خونین روا نداشتی

دلهای کسانی که در دیار غربت، پریشان روزگار بودند!

ای درد پرور الم کربلا حسین!

وی کربلا بلالرینه مبتلا حسین!

غم پاره پاره با غرینی یا ندیر دی داغ ایله

ای لاله ی حدیقه ی آل عبا حسین!

یاخدی و جودینی غم ظلمتسرای دهر

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

ای شمع بزم بارگه کبریا، حسین!

– ای حسین! ای پرورده ی درد و رنج کربلا

که به بلاهای «کربلا» مبتلا شدی!

تیر اندوه داغدار، دلت را پاره پاره کرد

ای لاله ی خونین جگر بوستان آل عبا، حسین!

غمهای این خانه ی تاریک دهر، وجودت را به آتش کشید

ای شمع بزم بارگه کبریا، حسین!


ملا محمد فضولی شاعر شوریده آل رسول «ص» در اشعار فارسی خود نیز عاشقانه از کربلا می گوید
:

چون خاک کربلاست، «فضولی» مقام من

نظمم به هر کجا که رسد، حرمتش رواست

زر نیست، سیم نیست، گهر نیست، لعل نیست

خاک است شعر بنده، ولی خاک کربلاست!

فضولی طلیعه دار ادبیات عاشورایی در تاریخ آذربایجان بود. از آن پس با ترویج مذهب شیعه در ایران آگاهی بیشتر شیعیان از مصایب اهل بیت «ع» شاعران آذربایجان با الهام از واقعه جانگداز کربلا، به سرودن اشعاری در قالبهای گوناگون پرداختند و یاد و خاطره خونین شهدای لاله پیکر دشت نینوا را در دلها زنده کردند.

نظام الدین محمد توفار قانلی (متوفای ۱۱۷۰ ه.) اشعار جانسوزی در رثای امام حسین (ع) و یارانش دارد و فرهنگ عاشورایی شهادت و فداکاری در راه دین خدا و مبارزه با دشمنان حق را جانمایه اشعار کربلایی خود قرار داده است.

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

سید فتاح مراغه ای، متخلص به «اشراق» از شاعران قرن دوازدهم هجری، به دو زبان فارسی و ترکی در ماتم شهدای کربلا مرثیه ای زیبایی سروده است. کتاب «ریاض الفتوح» او شامل مثنویهای فارسی در همین موضوع است.

حاج خداوردی خویی، متخلص به «تائب» (متوفای ۱۲۰۱ ه.ق.) از شاعران توانای مرثیه است و در ماتم سالار شهیدان امام حسین (ع) و یارانش سوگ سروده های ارزشمندی به دو زبان ترکی و فارسی دارد.

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

آخوند ملاحسین مراغه ای، معروف به «دخیل» یکی از مشهورترین و بزرگ ترین شاعران نوحه سرای آذربایجان در قرن سیزدهم هجری است. کلیات وی در هفت مجلد به نظم و نثر ترکی در مدایح و مصایب آل علی «ع» بسیار مشهور است. دخیل در قالبهای متنوع نظم، نگاهی شاعرانه و عاطفی به واقعه ی طف بویژه در تصویر و توصیف میدان کربلا دارد و با مهارت و ظرافتی شایسته و بااستمداد از تخیل سیال و قوی خود، به شرح جزئیات حادثه عاشورا پرداخته است.

از اشعار کربلایی آخوند، در اجرای مراسم عاشورا، شبیه خوانیها و شبیه گردانیها و سینه زنیها بسیار استفاده می شود و هنوز هو مردم مسلمان و شیعی آذربایجان با عشق و علاقه خاصی اشعار عاشورایی دخیل را می خوانند و گریه می کنند و به احیای شعایر حسینی می پردازند.

دخیل در شعری با محتوای مفاخره و حماسه و به زبان رجز، از قول حضرت علی اکبر «ع» خطاب به لشکر یزید بد اختر چنین می گویند:

سیزده اگر یزید بد اختر نشانی وار

گوندن ایشیقدی بیزده پیمبر نشانی وار

اولماز حریف کیمسه منه، منده بی خلاف

عباس نامدار دلاور نشانی وار!…

– اگر در شما – ای لشکر کفر! – نشانی از پیامبر رحمت (ص) است!

کسی از شما را یارای برابری با من نیست،

زیرا من نشانی از شجاعت عمویم عباس نامدار و دلاور دارم!

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

دخیل، ضمن پرداختن به جزئیات نمایشی که اغلب زبان حال و زاییده خیال شاعرانه اوست، سعی می کند فضایل، عظمتهای روحی، شجاعت، جوانمردی، اخلاص، پاکی و توکل شهدای کربلا را نشان دهد و در مقابل آن رذالت ترس، ناجوانمردی زشت کرداری بدگوهری، قساوت قلب و خبث سیرت یزیدیان می پردازد. از این جهت اشعار او بسیار پربار و حایز اهمیت است و بارها در تبریز و تهران چاپ شده است.

منابع:

۱- اورمو اؤلکه سی
۲-مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر(عج)
۳-ویکی پدیا

۴-عکاس: علی حقی نوجه ده

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

  تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92
تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92علم روستا 0 تعزیه روستای نوجه ده - عاشورای حسینی 92

 ” اَلسَّلامُ عَلَى الْحُسَیْنِ وَ عَلى عَلِىِّ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ عَلى اَوْلادِ الْحُسَیْنِ عَلى اَصْحابِ الْحُسَیْنِ “

  • RSS
  • Delicious
  • Digg
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Youtube

"معصومه رنجبر نوجه ده" بر سکوی قهرمانی جهان ایستاد+تصاویر

سومین دوره مسابقات قهرمانی #نونهالان_جهان ؛ "معصومه رنجبر نوجه ده" بر ...

انتخاب اثر هنرمند نوجه ده ای در فستیوال جهانی پوستر آرژانتین

🎖پوستر هنرمند کشورمان جناب "فریبرز اسمعیلی نوجه دهی" بعنوان پوستر ...

کشف جسد خانمی با هویت معلوم در جاده نمین-فندقلو(سولا)

⭕️گزارش پلیس اردبیل از جزئیات کشف جسد خانمی با هویت ...

کمک یک میلیارد ریالی بانک ملی به مدارس روستا/احداث کتابخانه

کمک مالی یک میلیارد ریالی بانک ملی ایران به توسعه ...

نوجه ده در نقشه گردشگری استان اردبیل

نام روستای نوجه ده در نقشه گردشگری استان اردبیل که ...

توييتر ما

No public Twitter messages.

حاميان ما